پژوهشنامه معارف و اندیشه اسلامی

پژوهشنامه معارف و اندیشه اسلامی

مطالعه تطبیقی جامعیت ساختاری-محتوایی اخلاقی در نظریه انقلاب اسلامی با نظریه‌های انقلاب مارکسیستی

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 دانشگاه اراک
2 دانشگاه علامه طباطبایی
چکیده
این پژوهش با هدف تحلیل و مقایسه جایگاه اخلاق در دو نظریه انقلاب اسلامی و مارکسیسم، مفهوم «جامعیت ساختاری-محتوایی اخلاقی» را به‌عنوان چارچوب تحلیلی مورد بررسی قرار می‌دهد. روش پژوهش، تطبیقی-کتابخانه‌ای است و داده‌ها از طریق تحلیل محتوای کیفی منابع اولیه و ثانویه معتبر فارسی و انگلیسی گردآوری شده‌اند. یافته‌ها نشان می‌دهد که در نظریه انقلاب اسلامی، اخلاق اسلامی — مبتنی بر توحید، عدالت الهی و کرامت انسانی — نه به‌مثابه عنصری فرعی، بلکه به‌عنوان هسته ساختاری و معیاری هدایت‌گر در تمامی ابعاد محتوایی انقلاب حضوری یکپارچه دارد.درمقابل، در مارکسیسم، اخلاق به‌عنوان بخشی از ابرساختار ایدئولوژیک، تابع روابط تولید مادی و منافع طبقاتی تلقی می‌شود و یا به‌صورت ابزاری مورد استفاده قرار می‌گیرد یا کاملاً نفی می‌شود. این تمایز بنیادین، انقلاب اسلامی را به‌عنوان الگویی اخلاق‌محور و فراتاریخی در مقابل الگوی مادی‌گرای مارکسیستی متمایز می‌سازد. نتیجه‌گیری این است که جامعیت اخلاقی، شاخصی کلیدی برای درک هویت و مشروعیت نظریه‌های انقلاب است.
کلیدواژه‌ها